Umowa na czas określony w Norwegii - kiedy należy Ci się stałe zatrudnienie?
Pracujesz w Norwegii na kolejnych umowach terminowych i zastanawiasz się, czy pracodawca nadal może traktować Cię jako pracownika tymczasowego? Data wpisana w umowie ma znaczenie, ale trzeba również sprawdzić podstawę zatrudnienia, rzeczywiste obowiązki oraz ciągłość pracy.
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy w 2026 roku pracownik uzyskuje prawo do stałego zatrudnienia, jak liczyć wymagany okres i co zrobić, jeżeli pracodawca nie chce potwierdzić zmiany statusu.
Stałe zatrudnienie jako podstawowa zasada
Zgodnie z arbeidsmiljøloven (norweską ustawą o środowisku pracy) podstawową formą zatrudnienia jest umowa stała. § 14-9 ust. 1 zawiera jednoznaczną zasadę:
„Arbeidstaker skal ansettes fast.”
Co to oznacza w praktyce? Pracodawca musi mieć konkretną, legalną podstawę, aby zawrzeć z Tobą umowę na czas określony. Sama wygoda firmy, niepewność co do przyszłych zamówień albo zwyczaj przedłużania pracownikom krótkich umów nie wystarczą.
Umowa terminowa jest dozwolona przede wszystkim w następujących sytuacjach:
- praca ma rzeczywiście tymczasowy charakter, na przykład jest sezonowa albo wiąże się z krótkotrwałym i wyjątkowym wzrostem liczby zleceń,
- zastępujesz nieobecnego pracownika lub kilku nieobecnych pracowników,
- odbywasz praktykę zawodową,
- pracujesz w ramach programu rynku pracy prowadzonego przez NAV lub we współpracy z NAV,
- zatrudnienie dotyczy określonych funkcji w zorganizowanej działalności sportowej,
- właściwy układ zbiorowy pozwala na zatrudnienie terminowe przy określonych pracach artystycznych, badawczych lub sportowych.
Tymczasowa umowa może być nielegalna, jeśli przez kolejne lata wykonujesz te same, zwykłe zadania potrzebne firmie przez cały czas. Podobnie będzie, gdy następujące po sobie „projekty” różnią się tylko nazwą, a zakres Twojej pracy pozostaje taki sam.
Kiedy pracownik ma prawo do stałego zatrudnienia?
Prawo do stałego zatrudnienia może wynikać z dwóch niezależnych przyczyn. Pierwszą jest przekroczenie ustawowego okresu ciągłego zatrudnienia. Drugą jest brak legalnej podstawy umowy terminowej od samego początku.
| Sytuacja | Kiedy powstaje prawo | Znaczenie dla pracownika |
|---|---|---|
| Legalne zatrudnienie tymczasowe rozpoczęte 1 stycznia 2024 r. lub później | Po ponad 3 latach ciągłego zatrudnienia | Zostajesz uznany za pracownika zatrudnionego na stałe |
| Zastępstwo, również rozpoczęte przed 2024 r. | Po ponad 3 latach ciągłego zatrudnienia | Obowiązuje trzyletni limit |
| Praca o charakterze tymczasowym rozpoczęta przed 1 stycznia 2024 r. | W określonych przypadkach po ponad 4 latach | Może nadal obowiązywać wcześniejszy limit przejściowy |
| Brak legalnej podstawy zatrudnienia terminowego | Bez czekania na 3 lub 4 lata | Możesz od razu żądać uznania zatrudnienia za stałe |
Reguła ponad 3 lat
Pracownik zostaje uznany za zatrudnionego na stałe, jeżeli pracował u tego samego pracodawcy nieprzerwanie przez ponad 3 lata na podstawie:
- pracy o rzeczywiście tymczasowym charakterze,
- zastępstwa,
- połączenia tych dwóch podstaw,
- dawnej ogólnej podstawy zatrudnienia tymczasowego, uchylonej 1 lipca 2022 r.
Sformułowanie „ponad 3 lata” oznacza, że okres musi przekroczyć pełne trzy lata. Status stałego pracownika wynika wtedy z ustawy. Nie zależy od dobrej woli pracodawcy ani od podpisania nowej umowy. Powinieneś jednak zażądać pisemnego potwierdzenia statusu i odpowiedniej aktualizacji umowy.
Umowy rozpoczęte przed 2024 rokiem
Jeśli zatrudnienie z powodu tymczasowego charakteru pracy rozpoczęło się przed 1 stycznia 2024 r., może nadal obowiązywać wcześniejszy limit 4 lat. Zastępstwa były objęte limitem trzyletnim również przed zmianą przepisów.
Przy umowach zawieranych zarówno przed, jak i po 1 stycznia 2024 r. trzeba sprawdzić daty oraz podstawę każdego kolejnego okresu zatrudnienia. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w której najpierw pracowałeś przy zadaniu tymczasowym, a później na zastępstwie.
Nielegalna umowa terminowa
Nie musisz czekać na przekroczenie trzyletniego limitu, jeśli umowa na czas określony od początku nie miała legalnej podstawy. Możesz żądać stałego zatrudnienia między innymi wtedy, gdy:
- wykonujesz stałe i normalne zadania przedsiębiorstwa,
- pracodawca regularnie przedłuża Ci umowę z powodu przewidywalnego zapotrzebowania na pracowników,
- kolejne projekty w praktyce obejmują te same obowiązki,
- umowa wskazuje zastępstwo, ale nie zastępujesz rzeczywiście nieobecnej osoby,
- pracodawca wprowadza sztuczne przerwy, aby uniknąć stałego zatrudnienia.
Nazwa umowy nie rozstrzyga sprawy. Liczą się faktyczne obowiązki, sposób organizacji pracy i rzeczywiste zapotrzebowanie firmy.
Jak liczyć ciągłość zatrudnienia?
Do okresu zatrudnienia wlicza się kolejne umowy terminowe zawarte z tym samym pracodawcą. Nieobecności, takie jak urlop lub zwolnienie chorobowe, nie są odejmowane od stażu potrzebnego do uzyskania stałego zatrudnienia.
Przykład: rozpoczynasz pracę na zastępstwie 1 lutego 2023 r. i pozostajesz zatrudniony bez przerwy. Po przekroczeniu pełnych trzech lat, czyli po 1 lutego 2026 r., spełniasz warunek czasowy.
Przerwy między umowami
W przepisach ogólnych nie ma jednej liczby dni, po której każda przerwa automatycznie zeruje staż. Trzeba ocenić między innymi:
- długość przerwy,
- przyczynę jej wprowadzenia,
- regularność zawierania kolejnych umów,
- zakres obowiązków przed przerwą i po niej,
- rzeczywiste zapotrzebowanie pracodawcy.
Krótka przerwa celowo wprowadzona tuż przed przekroczeniem limitu nie musi przerwać ciągłości. Jeżeli dojdzie do sporu, ostatecznej oceny dokonuje sąd.
Co sprawdzić i jak wystąpić o zmianę umowy?
Każdy pracownik musi otrzymać pisemną umowę. Jeżeli zatrudnienie ma trwać dłużej niż miesiąc, dokument powinien być gotowy jak najszybciej, najpóźniej w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy. Przy zatrudnieniu krótszym niż miesiąc umowa musi być zawarta najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy.
Umowa terminowa powinna wskazywać:
- przewidywany czas zatrudnienia i oczekiwaną datę zakończenia,
- konkretną podstawę prawną zastosowania umowy terminowej.
Jeżeli pisemna umowa nie informuje, że zatrudnienie jest tymczasowe, przyjmuje się zatrudnienie stałe, chyba że pracodawca zdoła w wysokim stopniu uprawdopodobnić inny stan faktyczny.
Od 1 lipca 2024 r. pracownik tymczasowy zatrudniony w przedsiębiorstwie dłużej niż 6 miesięcy, który zakończył okres próbny, może również złożyć wniosek o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki pracy. Pracodawca musi udzielić pisemnej, uzasadnionej odpowiedzi w ciągu 1 miesiąca. Kolejny wniosek objęty obowiązkiem odpowiedzi możesz złożyć po upływie co najmniej 6 miesięcy od poprzedniego.
Odmowa nie odbiera Ci prawa do żądania stałego zatrudnienia na podstawie nielegalnej umowy albo przekroczenia ustawowego limitu.
Spór po zakończeniu pracy
Jeżeli stosunek pracy nadal trwa, przepisy nie wyznaczają terminu na wystąpienie z roszczeniem dotyczącym istniejącego nielegalnego zatrudnienia tymczasowego. Po zakończeniu pracy obowiązują krótkie terminy, dlatego trzeba działać od razu.
| Działanie | Termin |
|---|---|
| Pisemne żądanie negocjacji po odejściu z pracy | Zasadniczo 2 tygodnie |
| Zorganizowanie negocjacji przez pracodawcę | Najpóźniej 2 tygodnie od otrzymania żądania |
| Pozew o uznanie zatrudnienia za stałe lub jego kontynuację | Zasadniczo 8 tygodni |
| Pozew obejmujący wyłącznie odszkodowanie | 6 miesięcy |
Po negocjacjach termin na wniesienie pozwu liczy się od ich zakończenia. Bez negocjacji biegnie on zasadniczo od dnia odejścia z pracy. Sąd może stwierdzić istnienie stałego stosunku pracy, jego dalsze trwanie oraz przyznać odszkodowanie.
Jeśli umowa kończy się w związku z wypowiedzeniem, szczegółowe zasady omawiamy w artykule Jakie prawa masz przy wypowiedzeniu umowy o pracę w Norwegii?
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Podsumowanie
- Po ponad 3 latach ciągłego zatrudnienia na zastępstwie lub przy pracy o charakterze tymczasowym uzyskujesz status pracownika stałego.
- Przy niektórych umowach dotyczących pracy tymczasowej rozpoczętych przed 1 stycznia 2024 r. może nadal obowiązywać limit 4 lat.
- Jeżeli umowa terminowa od początku nie miała legalnej podstawy, możesz żądać stałego zatrudnienia bez czekania na upływ 3 lat.
- Krótkie lub sztuczne przerwy między umowami nie zawsze przerywają ciągłość zatrudnienia.
Jeśli potrzebujesz pomocy w ustaleniu prawa do stałego zatrudnienia w Norwegii, zadzwoń do nas: +47 21 38 38 21. Pomożemy Ci uporządkować dokumenty i ustalić kolejne kroki.
Autor artykułu: Marcin - marcin@efirma.no
